To u izjavi za Novu kaže Milenko Jovanović, jedan od osnivača NEA i nekadašnji načelnik za praćenje kvaliteta vazduha u Agenciji za životnu sredinu.
“Vazduh je jako lošeg kvaliteta i nije istina da je ovo zagađenje posljedica meteoroloških faktora, već je isključivo kriva aktivnost čovjeka vezano za saobraćaj, ložišta i industriju”, navodi Jovanović. Podvlači da je nečinjenje institucija osnovni problem, jer guranje pod tepih ovih problema je više nemoguće.
“Korijen svega leži u tri riječi, a to su: neznanje, nečinjenje, nekompetencija. Da je vazduh u Srbiji blago zagađen, tada bismo mogli govoriti o meteorološkim faktorima kao činiocima povećanja koncentracija zagađujućih materija, ovako možemo izvući jasan zaključak da se radi o nebrizi institucija”, kaže Jovanović.
Napominje da su u vazduhu prisutne I PM 2.5 čestice koje su još opasnije, jer dospevaju u pluća, pa direktno u krv, i da su njihove vrednosti u ovom periodu još alarmanrijeg nivoa.
“Vazduh u Novom Pazaru i Valjevu je izuzetno opasan. Građani su više od 20 dana izloženi tokisičnim materijama, a već sada pretendujemo da prekoračimo godišnje limite broja dana sa prekoračenjem graničnih vrijednosti kada je riječ o PM10 česticama”, napominje Jovanović. Jovanović smatra da se hitno mora reagovati odgovarajućim mjerama.
Koga šta truje
“Mjere koje institucije republičke ili lokalne samouprave donesu moraju i da sprovedu. One se tiču smanjenja emisija polutanata koji su odavno poznati (individualna ložišta, saobraćaj i i distrikta). Njihov doprinos u procentima nije isti za sve gradove, ali je njihov zbir oko 90 %”, ističe Jovanović koji dodaje da je industrijsko zagađenje dominantno u Boru i Smederevu, a zagađenje izazvano saobraćajem u Beogradu. Pored svega navedenog, Jovanović ističe da je zbog EPS vazduh u Srbiji kataklizmičan, I to ne samo zbog upotrebe najnekvalitetnijeg uglja, već i zbog jedinstvene mješavine zemlje i mazuta, što rad filtera čini nemogućim.
“Zamjena ložišta koja koriste ugalj, sirovo drvo i čak mazut se mora izvršiti za 5 godina na 50 % korisnika. Taj trošak bi bio uglavnom na račun države, kao i masovna ugradnja solarnih panela i termo izolacija objekata. Za to je potreban novac daleko manji od koštanja nacionalnog.stadiona i metroa, a posebno od troškova liječenja oboljelih i prijevremenih smrti od posljedica aerozagađenja (gdje smo prvi u Evropi).
Zamjena starih automobila savremenijim je na nivou Vlade i bilo bi pametno dati 5000 eura svima sa starim voznim parkom da kupe polovne automobile sa euro 5 motorom, a ne bogatima da kupe električne”.
Beogradu bi čistiji vazduh donijela kupovina električnih autobusa, ali i novih tramvajskih linija.
“Za Beograd je daleko jeftinije, brže i efikasnje uvesti nove tramvajske linije i električne mini buseve u centralnoj zoni koji bi besplatno vozili eliminišući kretanje putničkih automobila. Trošak ovih intervencija u Beogradu bio bi reda veličine 10 % cijene metroa. Prioritet mora biti zaštita zdravlja građana, posebno djece”, zaključuje Jovanović.
Beograd najzagađeniji milionski grad
Zvanično, Beograd je najzagađeniji milionski grad u Evropi, što je daleko značajniji pokazatelj problema da se prethodnoj godini više puta nalazio na vrhu liste najzagađenjih svjetskih prijestonica, a nerijetko je vazduh koji su udisali Beograđani bio lošiji od onog u Pekingu ili Nju Delihiju.
Vazduh u Valjevu zagađen 150 dana godišnje
Vazduh u Valjevu je već nedjeljama prepun štetnih PM10 čestica, te predstavlja veliku opasnost za zdravlje građana. Kako za portal Nova.rs ističe Darija Ranković, glavna i odgovorna urednica portala Kolubarske.rs, građani su nemoćni, a oni koji u svojim rukama drže ključ za rješenje problema – nisu zainteresovani.
Kako ističe Ranković, građani su i više nego svjesni ovog problema, ali “džaba svijest kad nemaju novac za gradsku toplanu”. Za većinu građana Valjeva je i sam priključak gradske toplane preskup, a mjesečni troškovi veliko su opterećenje kućnog budžeta. Ipak, problem sa kojim se Valjevčani susreću nije prisutan samo prethodnih nedjelja. Naime, još od 2012. godine, čitavu deceniju, Valjevo se suočava sa zagađenošću vazduha treće kategorije. Prema Zakonu o zaštiti vazduha, aerozagađenje treće kategorije predstavlja prekomjerno zagađen vazduh gdje su prekoračene tolerantne vrijednosti za jednu ili više zagađujućih materija.
Prema riječima naše sagovornice, Valjevo ima visok stepen aerozagađenja oko 150 dana godišnje.
“Lično ne vidim način za brzo rješenje”, kaže Ranković, objasnivši da su individualna ložišta najveći problem, ali ne treba zanemariti ni izduvne automobilske gasove, zbog kojih je zagađenost visoka i u ljetnim danima. Kao problem se javlja i “Krušik”, koji troši između 50 i 70 tona lignita, a nije priključen na gradsku toplanu, i pored uspostavljenog dogovora.
“Problema je puno, a ništa se ne dešava”, zaključuje Ranković.
Ranković dalje objašnjava da kompanija koja je bila zadužena za mjerenje aerozagađenja i obavještavanje građana o njemu, nije objavila ništa od 19. decembra prošle godine. Građani Valjeva trenutno se informišu jedino preko Eko alarma, koji objavljuje podatke. Problemima ovde nije kraj – u septembru 2021. godine, Ministarstvo rudarstva i energetike raspisalo je javni konkurs kojim bi pomogli pri energetskim sanacijama porodičnih kuća, u ukupnoj vrijednosti od 20 miliona dinara. Nakon završenog roka za prijavu u oktobru, objavljena je preliminarna rang lista, nadležni su obišli ljude, a onda, kako kaže naša sagovornica – ništa.
“Do sada su uvijek imali neke izgovore – prvo praznici, onda korona, tako da još od oktobra nema konačne rang liste”, kaže Ranković.
Organizacija građanskih akivista, Lokalni front Valjevo, koja ima odbornike u gradskoj skupštini, aktivno potencira rješavanje ovog problema, bilo da je on tačka dnevnog reda ili ne. Rješenje, ipak, ne dolazi.
“Sve je u rukama lokalne samoprave”, naglašava Ranković. Prema njenom mišljenju, potrebno je ili uvesti odgovarajuče mjere koje bi pomogle u zaštiti građana od šttetnih čestica iz vazduha, ili je neophodan projekat koji bi građanima omogućio da mijenjaju energente, ili makar urade izolaciju u svojim domovima.
izvor: Nova S
