U sat vremena iznošenja ekspozea, kojim je predočila plan buduće Vlade Srbije, mandatarka Ana Brnabić pričala je o mnogim temama, a aplauze poslanika skupštine dobila je uglavnom o dijelu o spoljnoj politici.
„Mi želimo da postanemo članica EU i na tome ćemo raditi”, navela je Brnabić u Skupštini Srbije, obrazlažući program buduće vlade koja će biti jedna od najbrojnijih u novijoj historiji zemlje.
„Istovremeno, tražimo da svi pokažu poštovanje prema našem teritorijalnom integritetu kao međunarodno priznate države, na isti način kako se danas, potpuno ispravno, brani integritet drugih međunarodno priznatih država”, dodala je i dobila prvi aplauz.
Odmah je uslijedio i drugi, poslije rečenice da Srbija traži „neselektivno poštovanje međunarodnog prava, Povelja Ujedinjenih nacija (UN) i rezolucija Savjeta bezbjednosti”, što se odnosilo na Kosovo, posredno i na Ukrajinu.
„Crvene linije Srbije su svima jasne – interesi Srbije i samostalnost države u odlučivanju i očuvanje bezbjednosti naroda na Kosovu”, dodala je nešto kasnije, nazivajući te crvene linije „svetinjama”, za šta je takođe dobila aplauz.
Brnabić ima 47 godina i na premijerskoj funkciji je bila u dva mandata od 2017. godine, kao prva žena i prva otvoreno gej osoba na čelu Vlade Srbije.
Tokom obraćanja, pričala je i o zdravstvu, privredi, borbi protiv kriminala, pravosuđu, eurointegracijama, kulturi, populacionoj politici, životnoj sredini, poljoprivredi, obrazovanju, nauci, ali je i navela da će „apsolutni prioritet biti energetika”.
„Na isti način na koji smo se (tokom pandemije) fokusirali na zdravstvo, tako ćemo sada morati da se bavimo energetikom”, rekla je Brnabić.
Srbiji je na tom polju, istakla je, potrebna veća nezavisnosti i da se „ne oslanja samo na jedan izvor i jednog partnera, posebno kada te strane pokažu da su nesigurne i da to pitanje koriste za politički obračun i nametanje politike”.
Odnose Srbije i Rusije tokom ekspozea uopšte nije pominjala, ali „čelično prijateljstvo sa Kinom” jeste, kao i „prijatelje” iz Ujedinjenih Arapskih Emirata, dodajući i da se grade „najbolji mogući odnosi sa partnerima iz SAD”.
Koje su najvažnije poruke Ane Brnabić
„Ponovo imam ogromnu čast da predstavim program vlade i zamolim za podršku kako bismo Srbiju mogli uspješno da vodimo u godinama pred nama”, navela je Brnabić na početku obraćanja, obučena u krem odijelo i bijelu košulju.
- Spoljna politika
Najburnije reakcije poslanika, Brnabić je izazvala dijelom o geopolitičkim odnosima.
Kako je navela, buduća vlada će se suočiti sa mnogo većim i zahtjevnijim izazovima nego što se moglo i zamisliti prije dvije godine.
„Svako na svijetu je mislio da poslije pandemije korona virusa dolaze bolji dani – dani stabilnosti, mira i prosperiteta.
„Umjesto toga, desilo se nešto što je bilo teško zamislivo poslije Drugog svjetskog rata, a to je rat na evropskom kontinentu”, rekla je Brnabić.
Tada se, dodaje, sve promijenilo i jedna stvar je postala najvažnija – rat u Ukrajini.
„Dvije isključive ekonomske teme postale su energetika i inflacija, svijet polako, od tog 24. februara klizi u treći svjetski rat, sa sve češćim i sve ozbiljnijim zveckanjem nuklearnim naoružanjem i sve manjim šansama za mir koji bi se sklopio u kratkom roku.
„U političkom smislu, sve više djeluje da su emocije nadvladale razum, a da će najveća jagma u budućnosti biti jagma za energentima i hranom.”
U takvom svijetu, kaže Brnabić, Srbija treba da se „pozicionira, zadrži stabilnost i nastavi rast i razvoj”, što naziva „osnovnim zadatkom buduće Vlade”.
- Evropska unija
Imajući sve to u vidu, Brnabić je rekla i da će Srbija „nastaviti da radi na evropskim integracijama Srbije”, jer pripada „porodici evropskih naroda i zemalja”.
„Evropskoj uniji se može svakako mnogo zamjeriti, ali ona je najuspješniji mirovni projekat čitavog čovječanstva i, strateški, naša krajnja destinacija jeste u Uniji.”
Iako je tokom mandata prethodne Vlade Srbija otvorila tek dva klastera, Brnabić smatra da uspjeh pregovora sa EU „najmanje zavisi od brzine i kvaliteta naših reformi”.
„Danas potpuno jasno razumijemo poruke iz EU da dalji napredak zavisi od dva pitanja – da li ćemo se već sada usaglasiti sa Zajedničkom spoljnom i bezbjednosnom politikom EU, odnosno da li ćemo uvesti sankcije Rusiji i koliko brzo i na koji način je moguće doći do finalnog sporazuma o normalizaciji sa Prištinom”.
Srbija je do sada uz Belorusiju jedina evropska zemlja koja Rusiji – od koje ima značajnu energetsku zavisnost, kao i podršku po pitanju Kosova pred Savjetom bezbjednosti UN – nije uvela sankcije, iako je osudila rusku agresiju na Ukrajinu.
O Kosovu je pričala nešto opširnije, praveći poređenja sa aktuelnom situacijom u Ukrajini.
Brnabić se tu osvrnula na bombardovanjem Savezne Republike Jugoslavije (SRJ) 1999. godine, navodeći da je tada „uvedeno pravo jačeg na uštrb međunarodnog prava”.
Brnabić smatra da je bombardovanjem i proglašenjem nezavisnosti Kosova, što su odmah podržale zemlje Zapada, „otvorena Pandorina kutija” i „stvoren svijet kakav danas jeste”.
Poslije godina tenzija i težnji dijela albanskog stanovništva za odvajanjem od SRJ, krajem tokom 1998. i 1999. na Kosovu je došlo do oružanog sukoba između jugoslovenske policije i vojske sa jedne i Oslobodilačke vojske Kosova (OVK) sa druge strane.
NATO je 1999. godine 78 bombardovao Jugoslaviju, navodeći da je cilj svega bilo sprječavanje etničkog čišćenja albanskog stanovništva na Kosovu.
Međutim, Brnabić bombardovanje naziva „brutalnom agresijom”, prije svega zato što je odluka da do njega dođe donijeta bez odluke o Savjeta bezbjednosti Ujedinjenih nacija.
Zbog toga, dodala je, oni koji „spočitavaju Srbiji kako treba da se ponaša”, možda nađu „razumijevanje za položaj Srbije, koja traži da se na princip međunarodnog prava ne gleda selektivno”.
Brnabić je u ekspozeu navela i da Srbija čini „maksimalne napore da sačuva mir, otvoren i prosperitetan region”, kao i da „ostaje posvećena dijalogu sa Prištinom”.
„Ali Priština ni danas, skoro 10 godina nakon potpisivanja Briselskog sporazuma, čiju implementaciju garantuje EU, nije implementirala samu srž tog sporazuma – Zajednicu srpskih opština“, navela je Brnabić u ekspozeu.
