Moskva koristi mobilizaciju za rat u Ukrajini kao priliku da umanji ili ukloni druge manjinske narode koji žive u Ruskoj Federaciji, smatra Murat Temirov, čerkeski aktivista i novinar.
Ostatak svijeta ignorira činjenicu da je Rusko carstvo počinilo genocid nad čerkeskim narodom 1864. godine, pristaju na tumačenja Moskve koja danas koristi mobilizaciju za rat u Ukrajini kao priliku da umanji ili ukloni druge manjinske narode koji žive u Ruskoj Federaciji, smatra Murat Temirov, čerkeski aktivista i novinar.
U razgovoru za Al Jazeeru navodi kako se Čerkezima sistematski negira povratak i pravo na repatrijaciju i državljanstvo u Rusiji nakon progona 1864. godine, kada su stotine hiljada pripadnika tog naroda bile prinuđene napustiti vjekovnu domovinu.
Čerkezi su stari kavkaski narod čiji se korijeni mogu pratiti duboko u staro doba, do kontakata sa starim Grcima. Iako je islam na Kavkaz stigao još u sedmom vijeku, Čerkezi su do 17. vijeka ostali dominantno kršćani, no paganska su vjerovanja, kao i kod ostalih naroda na Kavkazu, nastavila uporedo živjeti s monoteizmom. Tokom 17. i 18. vijeka dominantna religija će postati islam.
Širenje Rusije na Kavkazu su Čerkezi doživjeli kao opasnost, od 1763. do 1864. godine trajat će neprekidni sukobi Rusa i Čerkeza, a sve će se završiti prinudnom masovnom seobom Čerkeza 1864. godine. Mnogi historičari smatraju kako je ono što se tada dogodilo bio genocid te ukazuju kako je provođeno sistematsko masovno ubijanje, etničko čišćenje i progon do 97 posto čerkeske populacije.
Između 800.000 i 1,5 miliona ljudi je ubijeno, zlostavljano ili prognano, a na udaru su bile i druge muslimanske nacije Kavkaza. Tek mali procenat Čerkeza je tada pristao na rusifikaciju i premještaj unutar Ruskog carstva. Jedino je Gruzija 2021. godine priznala ova dešavanja kao genocid nad čerkeskim narodom, a Rusija aktivno negira da se genocid desio i navodi kako je riječ o “čerkeskom muhadžirstvu“, odnosno preseljenju.
Čerkezi će se rasuti širom umirućeg Osmanskog carstva, pa će tako stići i do Bosne i Hercegovine i Sanžaka, gdje će tragovi čerkeskog prisustva ostati kroz toponime i prezime Čerkez.
Danas Čerkezi žive u okviru tri autonomne republike: Adigeji, Kabardino-Balkariji i Karačajevo-Čerkeziji.
- Koliko pripadnika čerkeskog naroda ima na svijetu i gdje većinom žive?
– Prema različitim procjenama, u svijetu je trenutno između pet i 10 miliona Čerkeza. Nema zvaničnih podataka i zbog toga je teško reći koji su podaci relevantni. Većina čerkeskog naroda živi na teritoriji Turske (između tri i pet miliona) i oni žive u jednoetničkim naseljima u centralnoj Anadoliji.
Veće zajednice žive u Jordanu (gotovo 150.000) i u Siriji (oko 120.000). Tačne podatke za Irak, Bugarsku i cijeli Balkan nemamo, ali znamo kako ima Čerkeza tamo. Gotovo 200.000 Čerkeza je u evropskim državama, većinom je riječ o njemačkim građanima, drugoj i trećoj generaciji naturaliziranih migranata iz Turske.
Američka čerkeska zajednica ima gotovo 200.000 pripadnika i oni su potomci emigranata s Bliskog istoka i iz Turske.
- Koliko je Čerkeza u Ruskoj Federaciji i kakav je njihov status?
– Prema podacima popisa stanovništva Ruske Federacije iz 2021. godine, više od 700.000 osoba se identificira kao Adigejci (vlastiti naziv Čerkeza), većina njih živi u Republici Kabardino-Balkarija (približno 500.000) i u Republici Adigeji (oko 150.000). U ovim regijama, kao i u Karačajsko-čerkeskoj republici, imaju “titularni“ status.
