Kada je Opština Nova Varoš saopštila da planira izgradnju turističko-vizitorskog centra pokraj reke Uvac na jugozapadu Srbije, aktivisti i stručnjaci su se zabrinuli da bi to moglo da ugrozi opstanak ptice sa grbova srednjovekovnih srpskih dinastija i simbola ovog kraja – beloglavog supa.
Prema idejnom projektu, centar Rastoke-Uvac činiće višespratni glavni objekat i suvenirnica ukupne površine više od 500 kvadratnih metara kvadratnih.
„Lokacija je izabrana, pre svega, jer je nadomak rezervata, u svojini je Opštine Nova Varoš, a izvan zona zaštite prirode, kao i izvan zona sanitarne zaštite voda, a shodno Prostornom planu Opštine Nova Varoš, koji je na snazi od 2012”, navodi Boban Vasiljević iz opštine Nova Varoš, u pisanom odgovoru za BBC na srpskom.
Međutim, mesto izgradnje objekta, kako tvrde aktivisti lokalne grupe „Studenac”, nalazi se na nešto više od 300 metara vazdušnom linijom od hranilišta beloglavog supa, strogo zaštićene vrste lešinara koja se hrani uginulom stokom.
Aktivisti i stručnjaci tvrde da bi veći broj posetilaca i motornih vozila, kao i buka iz objekta, mogli direktno da utiču na opstanak beloglavog supa.
„To bi ih uznemirilo i sigurno bi bilo pogubno po njih i tu populaciju”, kaže Aleksandra Popović iz neformalne grupe građana „Studenac” iz Nove Varoši, za BBC na srpskom.
Doktor bioloških nauka Saša Marinković iz Fondacije za zaštitu ptica grabljivica kaže da se na ovom mestu izbaci oko 350 tona uginule stoke godišnje, što ga čini najvećim hranilištem u Evropi.
„Podiže se kafana u cilju sticanja profita pošto veliki broj turista dolazi, a veliko okupljanje ljudi u blizini hranilišta, koje nije ograđeno, plaši ptice”, govori biolog za BBC na srpskom.
BBC novinari su ovim povodom kontaktirali Ministarstvo zaštite životne sredine i Zavod za zaštitu prirode Srbije, ali do objavljivanja teksta odgovori nisu stigli.
Na skoro kilometar udaljenosti od Sjeničkog (Ušačkog) jezera, u blizini brane Rastoke, Opština Nova Varoš planira izgradnju turističko-vizitorskog centra na parceli površine oko 2.200 kvadratnih metara.
Projekat izgradnje „modernog i funkcionalnog centra za posetioce”, pokrenut je usled porasta „interesovanja i broja gostiju tokom turističke sezone”, ali i nedostatka „turističke infrastrukture”, poput parkinga, pešačkih staza i toaleta, kaže Boban Vasiljević iz lokalne samouprave Nove Varoši.
U glavnom objektu, koji se sastoji od prizemlja, sprata i potkrovlja, nalaziće se restoran sa kuhinjom, kancelarijski prostori, tehničke prostorije, multimedijalna sala, kao i vidikovac, odnosno terasa.
Prema dokumentima u koje je BBC novinar imao uvid „predračunska vrednost predviđenih radova bez poreza na dodatu vrednost (PDV)” na ovom objektu iznosi 83.915.590,25 dinara (više od 700.000 evra).
Boban Vasiljević, rukovodilac odeljenja za prostorno planiranje, stambene poslove, urbanizam i građevinarstvo Opštine Nova Varoš, kaže da je realizacija projekta „u fazi pripreme za budžetiranje, odnosno apliciranje za donatorska sredstva”.
Erna Paljevac, aktivistkinja lokalne organizacije „Studenac”, kaže da ideja o izgradnji ovog objekta postoji već nekoliko godina, ali da je tek krajem 2022. opština objavila poziv investitorima za „uglaganje i zakup prostorija” budućeg vizitorskog centra.
Dodaje da je ranija „sugestija Specijalnog rezervata prirode Uvac” bila da se na tom prostoru sagrade „sanitarne prostorije” jer taj deo posećuje veliki broj ljudi, te prostor „vapi za toaletima, klupama, možda čak i nekim manjim objektom sa osveženjem”.
„Ali kada se uporedi gabarit ovog centra može da se zaključi da nije suština da se radi promocija turizma, već da se izgradi, uzme u zakup i da se vidi šta će budućnost da donese”, govori Paljevac za BBC na srpskom.
AUTOR FOTOGRAFIJE,FONET
Hranilište i otpadne vode
Za aktiviste i stručnjake glavni problem predstavlja što se vizitorski centar gradi u neposrednoj blizini hranilišta, ali i glavnog okupljališta beloglavih supova u Srbiji – Manastirine.
„Rezervat mora prvo da bude obrazovno mesto gde će dolaziti ekskurzije, a ne nekakav turbo-turizam gde se planira i muzika i bog zna šta”, govori biolog Saša Marinković, koji decenijama istražuje i prati beloglave supove na jugozapadu Srbije.
Gradnja ovakvog objekta u blizini hranilišta za njega je problematična i sa higijenskog aspekta jer postoji mogućnost širenja zaraze.
„Postoje više vektora, između ostalog i psi i mušice, koji potencijalno mogu da prenose zarazu, a pošto je vizitorski centar planiran ispod hranilišta, mogućnost širenja je lakša”, objašnjava Marinković.
Zato su, dodaje, prilikom odabira mesta za hranilište sredinom 1990-ih morali da poštuju brojne standarde, poput bezbedne „udaljenosti od objekata ljudske aktivnosti”.
„To je jedino hranilište koje drži beloglave supove, a ako se pojavi neka zaraza, pa se zatvori – u velikom smo problemu.
„Dovoljno je da jedne zime ne bude hranjenja i odmah će opasti populacija i vratiće se na ono što je bilo početkom 1990-ih, kada su bili pred izumiranjem”, ističe biolog.
Zbog izgradnje turističko-vizitorskog centra na Uvcu, Marinković je podneo i prijavu veterinarskoj inspekciji pri Ministarstvu poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede u čiji su sadržaj BBC novinari imali uvid.
„Imajući u vidu da je u blizini lokacije svakako prisutan veliki broj gostiju – 750 metara dalje, pretpostavljam da nisu registrovana štetna dejstva na populaciju orlova, o čemu podatke mogu dati u rezervatu”, navodi Boban Vasiljević, rukovodilac odeljenja za prostorno planiranje u Opštini Nova Varoš.
